❖ मानव शरीरका ज्ञानेन्द्रीयहरू
✰ ज्ञानेन्द्रियहरू कति प्रकारका हुन्छन् ?
→ 5 ( आँखा,कान,नाक,जिब्रो, छाला )
❖ ज्ञानेन्द्रियहरूले निम्न काम गर्ने गर्दछन ?
✰ आँखा → दृष्टिको ज्ञान (Sense of Sight) दिन्छ ।
✰ कान → यसले श्रवणको ज्ञान (Sense of Hearing) दिन्छ ।
✰ नाक → यसले वासना, गन्धको ज्ञान (Sense of smell, odour) दिन्छ।
✰जिब्रो → यसले स्वादको ज्ञान (Sense of Taste) दिन्छ।
✰ छाला → यसले स्पर्शको चेतनाको ज्ञान (Sense of Touch) दिन्छ ।
✪ मानव शरीरका प्रणालीहरू
✩अस्थिर पञ्जर प्रणाली →मांसपेशी प्रणाली
✩पाचन प्रणाली → श्वासप्रश्वास प्रणाली
✩रक्त सञ्चार प्रणाली →लसिका प्रणाली
✩निष्कासन प्रणाली → स्नायू प्रणाली
✩ग्रन्थी प्रणाली →प्रजनन प्रणाली
✪ अस्थिरपञ्जर प्रणाली
✩यो विभिन्न आकृतिका हाड र कुरकुरे हाडहरू मिलेर बनेको हुन्छ।
✩अस्थिरपञ्जर प्रणाली कति वटा हाडहरू मिलेर बनेको हुन्छ ?
→२०६
✪ कहाँ कति हाड हुन्छन ?
✮ खप्परको हाड →22
✮ मेरुदण्डको हाड →33
✮ छातिको हाड →1
✮ करङको हाड →24
✮ हात र खुट्टाहरूमा →60/60
✮ पेल्भिक हाडहरू →2
✮ काँधको हाड → 4
✮ जम्मा →206
✪ रक्तसञ्चार प्रणाली
✮ रक्त संचार प्रणालीका मुख्य अंगहरू के के हुन् ?
→मुटु, रक्त नलीहरू र रगत
✮ रक्त नलीहरू कति वटा हुन्छन् ?
→३ (धमनी, शिरा र रक्त कोशिका)
✪ मानव शरीरमा कतिवय रक्तकोषहरू हुन्छन ?
→३ (राता रक्तकोषहरू, सेता रक्तकोषहरू र प्लेटलेट्स)
✮राता रक्तकोषहरू (Red Blood Cells) के कार्य गर्दछन् ?
→यसको वैज्ञानिक नाम इरीथ्रोसाइट (Erythrocyte) हो ।
→यसको आकार ७ माइक्रोन व्यासको हुन्छ।
→यो हड्डी भित्रको रातो मासी (Red Bone Marrow) मा बन्दछ ।
→यो हेम र ग्लोविन प्राटिनद्वारा बनेको हुनाले यो रातो रंगको हुन्छ।
→यसको औसत आयु १२० दिनको हुन्छ।
→एक परिपक्क पुरुषको शरीरमा प्रतिक्युविक मिाइलमिटर रगतमा ४५-६५ लाख RBC हुन्छन।
→महिलाको शरीरमा ४५-५० लाख हुन्छन् ।
→यसको मुख्य काम फोक्सोबाट अक्सिजन शोषित गरेर शरीरको विभिन्न कोषहरूमा पुऱ्याउनु र कोषहरूबाट निस्कने बेकारका वस्तु र कार्वनडाइअक्साइडलाई बोकेर फोक्सोमा पुयाउनु हो ।
→हेमोग्लोविनको कमी हुनुलाई रक्तअल्पत्ता भनिन्छ ।
✮ सेता रक्तकोषहरू (White Blood Cells) के कार्य गर्दछन् ?
✮प्लेटिलेट्स (Platelets) के कार्य गर्दछन् ?
→यसलाई मानव शरीरको सुरक्षा गार्ड पनि भनिन्छ।
→यसको वैज्ञानिक नाम ल्युकोसाइटस् (Leucocytes) हो ।
→यो लामो हाडको नली भित्रको सेतो हाडम्यारो (White Bone Marro) र लिम्फ नोड (Lymph node) मा बन्ने गर्दछ ।
→यसको औसता आयु ८-१० दिनको हुन्छ।
→यसमा हेमोग्लोविन नहुने भएकाले सेता रंगको हुन्छ।
→शरीरमा प्रवेश गरेका सूक्ष्म जीवहरू (Microbes) लाई पहिचान गर्ने, नष्ट गर्ने, खाइदिने तथा शरीरबाट बाहिर
निकालिदिने कार्य गर्दछ। यसलाई फ्यागोसाइटोसिस भनिन्छ ।
✮ Platelates के कार्य गर्दछन् ?
→ यसको आकार २-४ माइक्रो मिटर हुन्छ ।
→यसको आयु ७- १० दिन सम्मको हुन्छ।
→यसलाई थ्रोम्बोसाइट (Thrombocyte) पनि भनिन्छ ।
→यो Bone Marro र लिम्फ नोड (Lymph node) मा बन्ने गर्दछ ।
→यसको प्रमुख कार्य चोटपटक लाग्दा वा रक्त नली काटिएर रगत बग्दा रगतलाई जमाएर बाहिर बग्न नदिनु हो।