- पृथ्वीको भूमध्यरेखा (Equator) बाट ९०" मा पन्ने Axis मा रहने र जसमा पृथ्वी आफ्नो कक्षमा घुम्दछ,जसलाई धुब भनिन्छ।
- सगरमाथाको उपनाम The Third Pole राख्ने व्यक्ति माइकल कर्ग हुनु । उनले १९११ मा नामकरणगरेका थिए
- पृथ्वीको धुवीय भाग केही थेष्चिएको छ र बीचको भाग धुवीय भागको तुलनामा फुकेको छ ।
- प्रत्येक दिन पृथ्वी सूर्यको सामुन्ने भएर आफ्नो अक्ष (Axis) मा पश्चिमबाट पूर्वतिर घुम्ने गति तथा प्रक्रियालाई परिभ्रमण (Rotation) भनिन्छ ।
- पृथ्वीले आफ्नो अक्षमा एकपटक घुम्न २३ घण्टा ५६ मिनेट ४.०९ से. (करिब २४ घण्टा) समय लगाउँछ भने आफ्नो कक्षमा बसी सूर्यको वरिपरि एकपटक घुम्न ३६५ दिन ५ घण्टा ४८ मिनेट ४६ सेकेन्ड (३६५ दिन) लगाउँछ ।
- पृथ्वीले सूर्यलाई परिक्रमा गर्ने काल्पनिक बाटोलाई कक्ष (Orbit) भनिन्छ भने पृष्वीले सूर्यको वरिपरि घुम्ने प्रक्रिया तथा वार्षिक गतिलाई परिक्रमण (Revolution) भनिन्छ ।
पृथ्वीमा दुई.धुवहरू रहेका छन् :
१. उत्तरी धुव (North Pole)
२. दक्षिणी धुव (South Pole)
१. उत्तरी ध्रुव (North Pole) :-
- पृथ्वी गोलाकार छ र तल माथि थेप्चिएको छ । उत्तरतर्फको विन्दुको वरिपरिको भागलाई नैउत्तरी धुव भनिन्छ ।
- उत्तरी ध्रुव पत्ता लगाउने व्यक्ति रबर्ट पेरी हुन् । उनले सन् १९०९ मा पत्ता लगाएका हुन् र उनी अमेरिकी नागरिक हुन्
- यो उत्तरी धुवीय महासागरमा पर्दछ ।
- हाम्रो ग्रह पृथ्वीको सबैभन्दा सुदूर उत्तरी बिन्दु छ। यो त्यो बिन्दु छ जहाँ पृथ्वीको धुरी घूम्दछ
- यो आर्कटिक महासागरमा पर्छ, र यहाँ अत्यधिक ठण्ड पर्छ किनभनें लगभग छः महिना यहाँ सूर्य छैन चमगर्छ।
- ध्रुवका आसनजिकको महासागर धेरै ठण्डा छ र सदैव बर्फको मोटी च्यादरदेखि ढका रहन्छ। यस भौगोलिक उत्तरी ध्रुवका निकट नैं चुम्बकीय उत्तरी ध्रुव छ, यसै चुम्बकीय उत्तरी ध्रुवतर्फ नैं कम्नजिकको सुई सङ्केत गर्दछ।
- उत्तरी तारा वा ध्रुव तारा उत्तरी ध्रुवका आकाशमा सदैव निस्कन्छ। सताव्दीहरुदेखि नाविक यसै ताराहरूलाई देखेर यी अनुमान लगाँदै रहोस् छको ती उत्तरमा कितनी टाडा छन्।यो क्षेत्र आर्कटिक घेरा पनि कहलाउँछ किनभनें वहाँ अर्धरात्रिका सूर्य (मिडनाइट सन) र ध्रुवीय रात (पोलर नाइट)को दृश्य पनि हेर्नेलाई मिल्दछ।
- उत्तरी ध्रुव क्षेत्रलाई आर्कटिक क्षेत्र पनि भनिन्छ। यहाँ बर्फदेखि ढंके विशा क्षेत्रका अतिरिक्त आर्कटिक सागर पनि छ यो सागर अन्य धेरै देस हरु जस्तै क्यानाडा, ग्रिनल्यान्ड, रूस, अमेरिका, आइसल्यान्ड, नर्वे, स्वीडन र फिनल्यान्डको जमीनहरुदेखि लागेको भएको छ। यसलाई अंध महासागरको उत्तरी छोर पनि भन्न सकिन्छ।
- यहाँ अत्यधिक चिसो हुन्छ जहाँ लगभग ६ महिनासम्म सूर्यको किरण पर्दैन ।यही भौगोलिक उत्तरी धुवको नजिकै चुम्बकीय उत्तरी ध्रुव (Magnetic north pole) छ ।
- चुम्बकीय उत्तरी ध्रुवतर्फ नै कम्पासको सुईले इङ्गित गर्दछ अथवा उत्तरी दिशा देखाउँदछ ।धुवीय रात (Poller night) पनि देख्न सकिन्छ । तर आधा रातमा सुर्य उदाउने देश भने नवें हो ।
- देशहरू जस्तै : क्यानडा, ग्रिनल्याण्ड, रुस, अमेरिका, आइसल्याण्ड, नरवे, स्वीडेन रफिनल्याण्ड देशहरूलाई छोएको छ । उत्तरी धुव दक्षिणी ध्रुवको तुलनामा कम ठन्डा छ । दक्षिणी धुवको औसत बार्षिक तापक्रम-५८ F छ भने उत्तरी धुरुवको औसत वार्षिक तापक्रम 0"F रहने गरेको छ ।प्रतिवेदनअनुसार आउने केही दशकपछि गर्मीको मौसममा आर्कटिक महासागर पूरा तरहले बरफरहित हुने छ भनिएको छ ।
- उत्तरी धुवमा हाल सम्म कुनै पनि नेपाली पुग्न सकेका छैनन् ।
२. दक्षिणी धुव (South Pole)
- पृथ्वीको सबैभन्दा दक्षिणी स्थान नै दक्षिण ध्रुव हो ।
- दक्षिण धुरुव पत्ता लगाउने व्यक्ति रोल्ड एमन्डनसेन (नर्वे) हुन् । उनले सन् १९११ डिसेम्बर दविणी ध्रुव(South Pole) १४ मा पत्ता लगाएका थिए । यसलाई अन्टार्कटिका नामले पनि जान्ने गरिन्छ ।
- दक्षिणी धुवमा पुग्न अत्यन्त कठिन छ ।
- धुवीय विन्दु स्थित ठाउँमा ६ महिना जाडो हुन्छ भने कुनै समय सूर्य नै अस्ताउँदैन सूर्योदय हुन थालेपछि जाडो कम हुने आरम्भ हुन्छ ।दक्षिण धुवमा पुग्ने पहिलो नेपाली रविन्द्र बस्नेतु हुन् । सन् १९११ मा माइकल कर्कले सगरमाथालाई थर्ड पोल भनि नामकरण गरेका थिए । तर थर्ड पोलमा निम्न बमोजिमका देशहरु रहेका छन् ।अफगानिस्तान, बंगलादेश, भुटान, चीन, भारत, म्यानमार, नेपाल, पाकिस्तान,ताजकिस्तान र उजेकिस्तान सहित विश्वका १४ वटा हिमाल रहेका देश पर्छन् ।